ABD, İran havacılığını uluslararası ağdan izole etmeye yönelik yeni yaptırımlarını yürürlüğe koydu; bunun hemen ardından bazı uluslararası uçuşlar iptal edildi ve bilet satışlarında aksamalar görüldü. Tahran’daki seyahat acentelerinin verdiği bilgilere göre Bağdat, Maskat, Katar, Gürcistan ve Azerbaycan hatlarında kesintiler yaşanırken Çin’e yönelik bazı uzun menzilli seferler ile Türkiye bağlantılarında sınırlı uçuşlar devam ediyor.
Yaptırımlar, doğrudan uçuşları durdurmaktan ziyade İran havayollarına uluslararası hizmet sunan firmaları hedef alıyor; yakıt ikmali, iniş ve yer hizmetleri ile biletleme gibi faaliyetleri yürüten kuruluşların dolar sistemi dışına itilebileceği uyarısı yapıldı. Bu durum, uçuş operasyonlarının sürdürülmesinde yabancı havalimanlarının ve hizmet sağlayıcıların kararlarının belirleyici hale gelmesine yol açtı.
Uygulamanın Kapsamı ve Hedefleri
ABD Hazine Bakanlığı ve yetkilileri, uygulamanın İran havayollarının uluslararası faaliyetlerini fiilen engellemeyi amaçladığını duyurdu. Yaptırım listesine eklenen 36 kişi ve kuruluş arasında 27 İran hava yolu şirketi bulunuyor; Washington, bu şirketlerin bazılarının Devrim Muhafızları için personel ve malzeme taşımada kullanıldığını iddia ediyor. Yetkililer ayrıca, İran’a hizmet veren yabancı firmaların da hedef olabileceği konusunda uyardı.
Bölgesel Hatlarda İlk Etkiler
Yaptırımların ilk somut etkisi Irak ve Umman bağlantılarında görüldü. Bağdat ve Maskat havalimanlarının İran uçuşlarını kabul etmediği bildirilirken, İran yetkilileri Bağdat hattındaki seferleri alternatif olarak Necef yönlendirmeyi müzakere etti. Necef, İranlı yolcular için önemli dini ve ulaşım merkezlerinden biri olduğundan, bu tür yönlendirmeler sektör açısından hayati önemde.
Gürcistan ve Azerbaycan da bazı İran uçuşlarını askıya alırken Katar hattında da kısıtlamalar rapor edildi; böylece İran’ın bölgesel ulaşım ağındaki kritik bağlantılardan bir kısmı aynı dönemde devre dışı kaldı.
İran’dan Gelen Tepkiler ve Alternatifler
İran yönetimi, ABD baskısına uyan ülkelere sert uyarılarda bulundu. Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, bazı ülkelerin havalimanlarının da karşılık görebileceğini ima ederek, “Bir ülke ABD ile işbirliği yapar veya maceraya girişirse, havalimanları artık uçuşları gerçekleştiremeyecek” ifadelerini kullandı.
Öte yandan Çin, yaptırımlara rağmen İran uçaklarını kabul eden ülkeler arasında yer aldı; aynı gün Mahan Air’e ait bir uçak Guangzhou’ya indi ve Şanghay uçuşu planları görüldü. Çin yönetimi söz konusu yaptırımları daha önce “yasa dışı” olarak nitelendirmişti ve bazı ofisler ilk gün iptal bildirimi almadıklarını iletti.
Türkiye Bağlantısında Karışık Görünüm
Türkiye hattında durum karışık: tüm uçuşlar durmadı, ancak ciddi daralma yaşandı. Tahran’daki acenteler İstanbul’a bazı seferlerin planlandığını, aynı zamanda bazı uçuşların iptal edildiğini aktardı. Küçük İran havayolu şirketleri üzerinden Türkiye ve Ermenistan’a kısıtlı uçuşların sürdüğü, Necef ve Dubai yönlendirmelerinin de değerlendirildiği bildirildi.
Sivil Etkiler ve Gelecek Riskleri
Yaptırımların en geniş etkisi sektörün uzun vadeli dışa bağlılığını artırması ve İran vatandaşlarının seyahat özgürlüğünün kısıtlanması yönünde olacak. Hizmet zincirinin hedef alınması, yakıt ve yer hizmetleri gibi temel ihtiyaçların sağlanmasını zorlaştırarak yurtdışı uçuşları güçleştirebilir. Havacılık sektöründe uçak, yedek parça ve bakım erişimindeki kısıtlar zaten var; yeni adımlar ise uluslararası operasyonların sürdürülebilirliğini daha da tehdit ediyor.
Sonuç olarak, uygulamaya konulan yaptırımlar İran’ın havacılık faaliyetlerinde hem doğrudan operasyonel sorunlara hem de bölgesel diplomatik gerilimlere yol açtı; önümüzdeki günlerde alıcı ülkelerin bireysel kararları ve uluslararası tepkinin seyri belirleyici olacak.
