Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından hazırlanan rehbere göre, bir kişinin banka veya ödeme hesabını üçüncü şahıslara kullandırması, suç gelirlerinin akış zincirinde o kişiyi aktif bir halka hâline getirebilir. Bu durum yalnızca hesap sahibinin IBAN paylaşmasıyla sınırlı kalmaz; mobil bankacılık şifreleri, kart ve kart şifre bilgileri ile tek kullanımlık doğrulama kodlarının devri de hesabın kontrolünü başkasına vermek anlamına gelir.
Hesapların üçüncü kişilerce kullanımı; dolandırıcılık, yasa dışı bahis-kumar ve benzeri suçların finansal yönlerinde sıkça rastlanan bir yöntemdir. Banka, ödeme ve elektronik para kuruluşları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları, bu tür riskleri belirlemek ve önlemek için ilgili mevzuata uygun yükümlülükleri yerine getirmek zorundadır.
Kiralık Hesap Kapsamındaki Araçlar ve Temin Yöntemleri
Kiralık hesap tanımı geniş tutuluyor; banka ve elektronik para hesapları, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları, kripto varlık hesapları ve olaya göre diğer ödeme araçları bu kapsama girebilir. Hesaplar, açık kiralama teklifleriyle olduğu gibi ücret veya komisyon vaadiyle, sosyal ilişkiler aracılığıyla yapılan basit ricâlarla ya da sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarındaki taleplerle temin edilebiliyor.
“Hesabına para gelsin; sen bana gönder.” veya “Kartını kısa süre kullanacağım.” gibi ifadeler, kişileri farkında olmadan suç zincirinin parçası hâline getirebilir. Bu tür taleplere karşı dikkatli olmak, risklerin önlenmesinde ilk adımdır.
Yükümlüler İçin Alınması Gereken Tedbirler
İlgili mevzuat, yükümlülere çok sayıda zorunluluk getirir: işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinme, müşteri faaliyetlerinin sürekli izlenmesi, müşterilerle iletişim kurma, uygun önlemleri alma, limit uygulama, işlem gerçekleştirmeme veya iş ilişkisinin sonlandırılması gibi tedbirler bunlar arasındadır.
Bir hesaptan kiralık hesap emareleri görüldüğünde öncelikle şüphenin niteliğine ilişkin inceleme yapılmalı; müşterinin mesleği, gelir düzeyi ve ekonomik faaliyeti işlem hacmiyle karşılaştırılmalı; işlem yapılan karşı taraflar ve müşterinin onlarla ilişkisi araştırılmalıdır. Gerekirse doğrudan müşteriyle irtibat kurularak hesabı fiilen kimin kullandığı tespit edilmeye çalışılmalıdır.
Öncelikli Teknik ve İdari Önlemler
Kiralık hesap kullanımı kuvvetli emarelerle tespit edildiğinde, özellikle uzaktan erişimi sağlayan mobil ve internet bankacılığı kanallarının kapatılması veya sınırlandırılması öncelikli tedbirlerdendir. Ayrıca banka kartı, POS ve sanal POS hizmetlerinin durdurulması, işlem limitlerinin düşürülmesi, yeni ürün tahsisini durdurma ve ilgili hesapların daha sık izlenmesi de uygulanabilecek tedbirler arasındadır.
Eğer risk devam eder, müşterinin açıklamaları yetersiz kalır veya hesabın üçüncü kişiler tarafından fiilen yönetildiği anlaşılıyorsa; işlem gerçekleştirilmemesi ve gerektiğinde iş ilişkisinin sona erdirilmesi gibi adımlar atılmalıdır. Bu tür önlemler hem finansal sisteme zarar verilmesini engellemeyi hem de suç gelirlerinin akışını kesmeyi hedefler.
Uyumsuzluğun Sonuçları
Yükümlülüklere uyulmaması durumunda somut olaya göre idari ve adli süreçler gündeme gelebilir. Suçun niteliği ve ilgili kişilerin bilgi ile iradesi birlikte değerlendirildiğinde; bilinen kiralık hesap ağlarına rağmen işlemler bilinçli şekilde sürdürüldüyse adli sorumluluk doğabilir. Öte yandan yalnızca idari yükümlülük ihlali veya objektif risk göstergelerinin varlığı tek başına cezai sorumluluk yaratmayabilir.
Özetle: Kiralık hesapların tespiti ve engellenmesi, sadece şüpheli işlem bildirimleriyle sınırlı kalmayıp finansal sistemin suç amaçlı kullanılmasının önüne geçilmesini amaçlayan kapsamlı bir uyum ve gözetim sürecidir.
